Bài viết

Trong định hướng trở thành trung tâm logistics và cảng trung chuyển quốc tế của khu vực, TP.HCM đang thúc đẩy các giải pháp giảm phát thải trong chuỗi cung ứng. Chuyển một phần hàng hóa từ đường bộ sang vận tải thủy được xem là hướng đi có thể đồng thời giảm chi phí logistics, hạn chế ùn tắc và hỗ trợ mục tiêu phát triển cảng biển xanh.

Vận tải thủy trở thành hướng đi cho logistics xanh

UBND TP.HCM đã ban hành kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050, với mục tiêu đưa thành phố trở thành trung tâm logistics và cảng trung chuyển quốc tế hàng đầu khu vực châu Á.

Song song với định hướng này, TP.HCM đang hình thành nhiều mảnh ghép mới của hệ sinh thái logistics, trong đó có Khu thương mại tự do (FTZ) gắn với khu vực cảng Cái Mép Hạ và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. FTZ có quy mô hơn 4.174 ha, định hướng phát triển các bến cảng container, cảng thủy nội địa, ga đường sắt Cái Mép Hạ và trung tâm logistics theo mô hình kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Trong khi đó, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ có quy mô khoảng 571 ha, được định hướng phát triển thành một trung tâm trung chuyển container quốc tế quan trọng. Sự phát triển của các dự án này kéo theo yêu cầu xây dựng một mạng lưới hậu phương cảng đủ năng lực, đồng thời kiểm soát tốt chi phí và phát thải trong quá trình vận chuyển hàng hóa.

Một trong những giải pháp đang được chú ý là tăng tỷ trọng vận chuyển container bằng sà lan thay cho xe đầu kéo. Khác với vận tải đường bộ, một sà lan có thể gom nhiều container trong cùng một chuyến, qua đó giảm số lượng phương tiện phải lưu thông trên đường.

Theo số liệu được doanh nghiệp trong ngành dẫn từ các hệ số phát thải quốc tế, mỗi lít dầu diesel khi đốt phát thải khoảng 2,43 kg CO₂. Với cách tính được nêu trong bài, mức phát thải tính trên lượng hàng vận chuyển bằng đường thủy có thể thấp hơn đáng kể so với đường bộ; một sà lan chở khoảng 100 container 20 feet được tính toán có mức phát thải trên mỗi đơn vị hàng hóa chỉ bằng khoảng 1/7 so với phương thức vận chuyển bằng xe container.

Bên cạnh lợi ích về môi trường, việc gom nhiều container trên một chuyến sà lan còn giúp giảm số lượng xe đầu kéo trên các tuyến đường bộ. Điều này có thể góp phần hạn chế ùn tắc, giảm áp lực lên hạ tầng giao thông và tối ưu chi phí vận chuyển đối với những tuyến hàng phù hợp.

Tại khu vực Phú Mỹ – Cái Mép, nơi tập trung hệ thống cảng biển và các hoạt động logistics quy mô lớn, sự kết hợp giữa vận tải thủy, cảng biển và kho bãi có thể mở thêm lựa chọn cho doanh nghiệp trong tổ chức chuỗi cung ứng. Cảng Hồng Long với hệ thống cầu cảng, kho bãi và bãi chứa tại Phú Mỹ cũng là một mắt xích trong không gian logistics đang từng bước chuyển dịch theo hướng tăng kết nối đa phương thức.

Hạ tầng cần đi trước để giảm phát thải mà không tăng chi phí

Dù có nhiều lợi thế, việc chuyển dịch hàng hóa sang đường thủy tại TP.HCM vẫn đối mặt với những điểm nghẽn về hạ tầng và khả năng kết nối.

Theo số liệu được cập nhật tại một hội thảo về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, sau sáp nhập, TP.HCM có khoảng 1.000 km kênh, rạch nhưng hiện chỉ có 92 tuyến đường thủy với tổng chiều dài 574 km đang được khai thác, trong đó chỉ 8 tuyến đạt cấp quy hoạch.

Một số tuyến vẫn gặp hạn chế do luồng lạch chưa được nạo vét đồng bộ, khiến tàu có tải trọng lớn khó tiếp cận sâu vào khu vực nội đô. Trong khi đó, vận tải thủy hiện chiếm hơn 34% sản lượng hàng hóa tại TP.HCM nhưng nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực này trong 5 năm qua chỉ chiếm khoảng 5,4% tổng vốn đầu tư giao thông.

Khoảng cách giữa vai trò thực tế và mức đầu tư cho hạ tầng cho thấy dư địa phát triển của vận tải thủy vẫn còn lớn. Nếu các tuyến luồng, cảng và bến thủy được đầu tư đồng bộ hơn, doanh nghiệp có thể tổ chức vận chuyển ổn định hơn thay vì phải xây dựng phương án riêng cho từng tuyến.

Tại Cái Mép – Thị Vải, hơn 80% hàng hóa đã được gom hoặc rút bằng đường thủy nội địa. Tuy nhiên, khi kết nối với khu vực lõi TP.HCM và các trung tâm sản xuất, hàng hóa vẫn phụ thuộc nhiều vào đường bộ. Đây là một trong những điểm cần được cải thiện nếu muốn hình thành chuỗi vận tải đa phương thức thực sự hiệu quả.

Theo định hướng của Sở Xây dựng TP.HCM, thành phố sẽ hình thành hai hành lang vận tải thủy chính gồm hành lang Bắc – Đông Nam và hành lang Đông – Tây, kết nối các khu vực sản xuất với trung tâm TP.HCM, Hiệp Phước, Cần Giờ, Vũng Tàu và Cái Mép – Thị Vải. Giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, gần 30 dự án liên quan đến giao thông thủy, cảng, bến thủy và nạo vét luồng lạch được đưa vào danh mục ưu tiên.

Nếu được triển khai đồng bộ, mạng lưới này có thể tạo ra hạ tầng dùng chung cho doanh nghiệp, qua đó giảm chi phí tổ chức vận chuyển và tạo điều kiện để hàng hóa chuyển đổi linh hoạt giữa đường bộ, đường thủy và đường biển.

Về dài hạn, “xanh hóa” cảng biển sẽ không chỉ dừng ở việc chuyển hàng từ đường bộ sang đường thủy. Khi hạ tầng được hoàn thiện, các cảng có thể tiếp tục đầu tư vào điện khí hóa thiết bị, cấp điện bờ cho tàu và sử dụng các loại nhiên liệu phát thải thấp.

Xu hướng này cũng phù hợp với định hướng giảm phát thải của ngành hàng hải quốc tế. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đặt mục tiêu đưa phát thải ròng của ngành vận tải biển quốc tế về 0 vào khoảng năm 2050. Nhiều cảng lớn trên thế giới cũng đang triển khai các giải pháp như cấp điện bờ, sử dụng năng lượng sạch và tối ưu phương thức vận chuyển để giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi logistics.

Tạm kết

“Xanh hóa” logistics đang dần chuyển từ yêu cầu về môi trường thành một phần của bài toán hiệu quả vận hành. Với TP.HCM, tăng tỷ trọng vận tải thủy có thể là một trong những giải pháp trước mắt để giảm áp lực cho đường bộ, đồng thời kiểm soát chi phí và phát thải.

Về lâu dài, hiệu quả của quá trình này sẽ phụ thuộc vào mức độ đồng bộ của cảng biển – kho bãi – luồng đường thủy – đường bộ – đường sắt và hạ tầng năng lượng. Khi các phương thức vận tải có thể kết nối liền mạch, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn để tối ưu chuỗi cung ứng, trong khi hệ thống cảng biển TP.HCM và Cái Mép – Thị Vải có thêm nền tảng để phát triển theo hướng xanh và bền vững.

CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ TIẾP VẬN MÊ KÔNG

Địa chỉ: 232 -234 Huỳnh Tấn Phát, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam

Hotline: 028.62608999

Email: info@mekongcorp.com.vn